აფხაზეთის საერისთავო V საუკუნეში ჩამოყალიბდა ბიზანტიის იმპერიის ხელშეწყობით, 554 წლამდე იგი ეგრისის (ლაზიკეს)  სამეფოს ვასალია. შემდეგ ნელ-ნელა ძლიერდება ვიდრე VIII საუკუნეში თავის ეგიდის ქვეშ მთელ დასავლეთ საქართველოს არ გააერთიანებს.

   აფხაზეთის მთავრები:

ანოსი

ღოზარი

იუსტინიანე

ფილიკტოსი

ბარუკი

დემეტრე I

თეოდოსი I

კონსტანტი

თეოდორე

კონსტანტინე I

ლეონ I

ლეონ II

დაახლ.450-490

დაახლ.490-510

დაახლ.510-540

დაახლ.540-560

დაახლ.560-680

დაახლ.580-610

დაახლ.610-630

დაახლ.630-660

დაახლ.660-680

დაახლ.680-710

710-746

746-778

    აფხაზეთის მთავარმა ლეონ II-მ 778 წელს ბიზანტიელთაგან და არაბთაგან გაანთავისუფლა მთელი დასავლეთ საქართველო და ქუთაისში დაჯდა მთავრად. 787 წელს მან ''მეფის'' ტიტული მიიღო. ''აფხაზთა სამეფოს'' მტრული დამოკიდებულება ჰქონდა ბიზანტიასთან და მეტოქეობდა ტაო-კლარჯეთს საქართველოს გაერთიანების საქმეში.

   ''აფხაზთა სამეფოს'' მეფეებია:

ლეონ II

თეოდოსი II

დემეტრე II

გიორგი I წერეფელი

იოვანე შავლიანი

ადარნასე შავლიანი

ბაგრატ I

კონსტანტინე II

გიორგი II

ლეონ III

დემეტრე III

თეოდოსი II

778-792

792-825

825-862

862-868

868-880

880-887

887-893

893-922

922-957

957-967

967-975

975-978

    978 წელს იოანე მარუშისძის და დავით III-ის (იხ.) ხელშეწყობით ''აფხაზთა სამეფოს'' ტახტზე ადის ტაო-კლარჯეთის დინასტიის წარმომადგენელი ბაგრატ ბაგრატიონი (II-''აფხაზთა სამეფოს'' ნუმერაციით, III- ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ნუმერაციით). აქედან იწყება საქართველოს გაერთიანების შეუქცევადი პროცესი.